Pomnik ku czci ks. Stanisława Brzóski i Franciszka Wilczyńskiego wpisany do rejestru zabytków

Na wniosek Radnej Rady Miejskiej w Sokołowie Podlaskim p. Hanny Lecyk, Burmistrz Miasta Sokołów Podlaski Iwona Kublik zdecydowała o wystąpieniu do Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków – Delegatura Siedlce – o wpisanie pomnika ku czci ks. Stanisława Brzóski i Franciszka Wilczyńskiego, znajdującego się w centrum „starego miasta” do rejestru zabytków województwa mazowieckiego.

Dzięki współpracy Miasta Sokołów Podlaski z Miejską Biblioteką Publiczną w Sokołowie Podlaskim –  Dyrektor Małgorzatą Iwańską-Kania oraz pracownikami Pracowni Dziejów Miasta, zostały przygotowane archiwalne dokumenty dotyczące historii pomnika. Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał pomnik wraz z ogrodzeniem do rejestru zabytków.

Pomnik poświęcony powstańcom styczniowym – księdzu generałowi Stanisławowi Brzósce oraz Franciszkowi Wilczyńskiemu – znajduje się na Placu Księdza Brzóski w Sokołowie Podlaskim. Stanowi on jeden z najważniejszych punktów na mapie pamięci o powstaniu styczniowym. Został wzniesiony w miejscu, gdzie 23 maja 1865 r., władze cesarskie wykonały wyrok śmierci na ostatnim dowódcy powstania oraz jego adiutancie.

Jako pierwszy inicjatywę wzniesienia monumentu wyraził biskup podlaski Henryk Przeździecki w 1919 r. Trzy lata później wniosek o budowę złożyło lokalne Koło Starszych Harcerzy. Przygotowanie projektu powierzono rzeźbiarzowi Aleksandrowi Veithowi. Zgodnie z koncepcją pomnik miał formę obelisku na cokole, z orłem i wieńcem laurowym.

Uroczyste odsłonięcie pomnika nastąpiło 23 maja 1925 r. z udziałem weteranów powstania oraz kompanii honorowej Wojska Polskiego.

Monument ma niezwykle wysoką wartość historyczną i artystyczną. Pomimo uszkodzenia – w czasie II wojny światowej oraz po 1945 r. – zachował on swój historyczny wygląd. Surowa i pełna patosu forma pomnika, utrzymana w stonowanej palecie brązów oraz szarości, oddaje powagę miejsca straceń. Symbolizuje chwałę i nieśmiertelną pamięć o bohaterach. Stanowi także niezwykłe świadectwo tradycji powstańczej pielęgnowanej na Podlasiu.